Tymczasowe aresztowanie – kiedy sąd je stosuje, ile trwa i jakie są przesłanki

Tymczasowe aresztowanie (często wyszukiwane też jako: areszt tymczasowy lub po prostu aresztowanie) to najsurowszy środek zapobiegawczy w polskim postępowaniu karnym. Polega na czasowym pozbawieniu wolności osoby podejrzanej albo oskarżonej przed prawomocnym wyrokiem. W ujęciu prawnym nie jest to kara, lecz instrument służący zabezpieczeniu postępowania. O zastosowaniu tymczasowego aresztowania decyduje sąd na wniosek prokuratora (art. 250 § 1 KPK), a podstawy, przesłanki oraz granice jego stosowania określają przepisy Kodeksu postępowania karnego, w szczególności art. 249, 258 i 263 KPK, które regulują cel stosowania środków zapobiegawczych, katalog przesłanek uzasadniających areszt oraz maksymalne okresy jego trwania i zasady przedłużania.

Areszt tymczasowy – kiedy może zostać zastosowany?

Pytanie „kiedy może zostać zastosowany tymczasowy areszt” pojawia się na wczesnym etapie postępowania karnego, gdy prokurator występuje do sądu z wnioskiem o zastosowanie tego środka zapobiegawczego. Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania karnego, sąd nie może oprzeć się na ogólnych przypuszczeniach ani abstrakcyjnych obawach. Warunkiem wstępnym jest ustalenie wysokiego stopnia prawdopodobieństwa popełnienia przez podejrzanego zarzucanego mu czynu.

Dopiero po spełnieniu tej przesłanki sąd dokonuje oceny, czy w realiach konkretnej sprawy zachodzi konieczność zastosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego, w szczególności czy istnieje ryzyko ucieczki, ukrywania się, bezprawnego wpływania na tok postępowania lub innego istotnego zagrożenia dla jego prawidłowego przebiegu. Jeżeli cele postępowania mogą zostać osiągnięte przy zastosowaniu środków mniej dolegliwych, tymczasowe aresztowanie nie powinno być stosowane.

Areszt tymczasowy – ile trwa?

Jednym z kluczowych zagadnień praktycznych jest czas trwania tymczasowego aresztowania. Zgodnie z art. 263 § 1 Kodeksu postępowania karnego, w postępowaniu przygotowawczym sąd, stosując tymczasowe aresztowanie, jest zobowiązany oznaczyć termin jego trwania, który nie może przekraczać trzech miesięcy. W praktyce postanowienie to najczęściej przybiera formę zastosowania aresztu tymczasowego na okres 3 miesięcy.

Upływ wskazanego terminu nie oznacza jednak automatycznego uchylenia środka. Tymczasowe aresztowanie może zostać przedłużone, jeżeli nadal zachodzą przesłanki jego stosowania oraz jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy. Każdorazowe przedłużenie wymaga szczegółowego uzasadnienia oraz wykazania, że cele postępowania karnego nie mogą zostać osiągnięte przy zastosowaniu środków zapobiegawczych o charakterze mniej dolegliwym. Sąd jest przy tym zobowiązany do bieżącej kontroli zasadności dalszego stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego, z uwzględnieniem etapu postępowania i aktualnego stanu materiału dowodowego.

Czy da się zamienić areszt na coś łagodniejszego?

Tymczasowe aresztowanie ma charakter środka ostatecznego i nie powinno być stosowane, jeżeli cele postępowania karnego mogą zostać osiągnięte przy zastosowaniu innych, mniej dolegliwych środków zapobiegawczych, takich jak dozór policyjny, poręczenie majątkowe, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami czy zakaz opuszczania kraju. Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego na postanowienie o zastosowaniu lub przedłużeniu tymczasowego aresztowania przysługuje zażalenie, a sąd jest każdorazowo zobowiązany do oceny, czy dalsze stosowanie izolacyjnego środka pozostaje konieczne i proporcjonalne w świetle aktualnych okoliczności sprawy. W praktyce skuteczność wniosków o zmianę środka zapobiegawczego zależy od właściwej argumentacji procesowej, co uzasadnia znaczenie profesjonalnej obrony typowej dla spraw prowadzonych przez adwokata prawa karnego.

Tymczasowe aresztowanie a dalszy tok postępowania karnego

Tymczasowe aresztowanie może być stosowane zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i w toku postępowania sądowego, które w praktyce bywa długotrwałe i może trwać nawet kilka lat. W tym czasie osoba objęta aresztem przebywa w areszcie śledczym, nie odbywając kary pozbawienia wolności, gdyż do momentu prawomocnego rozstrzygnięcia obowiązuje zasada domniemania niewinności.

Postępowanie karne kończy się dopiero prawomocnym orzeczeniem – uniewinnieniem, umorzeniem albo skazaniem. W przypadku skazania sąd może orzec m.in. karę ograniczenia wolności lub karę pozbawienia wolności, a przy wielu skazaniach – wyrok łączny. Jeżeli natomiast dojdzie do uniewinnienia lub umorzenia postępowania, osobie, wobec której stosowano tymczasowe aresztowanie, może przysługiwać roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne pozbawienie wolności, dochodzone w odrębnym postępowaniu.

Odszkodowanie za niesłuszne ukaranie lub zatrzymanie

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jeżeli postępowanie zakończy się uniewinnieniem albo umorzeniem, osoba, wobec której wcześniej wykonano karę, zastosowano zatrzymanie lub inny środek przymusu, może domagać się odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa. Odszkodowanie obejmuje zwrot rzeczywistych strat finansowych, natomiast zadośćuczynienie ma rekompensować doznaną krzywdę, w tym stres, poczucie niesprawiedliwości oraz negatywne skutki długotrwałego pozbawienia wolności lub ingerencji w życie prywatne i zawodowe.

Prawo do takiego roszczenia przysługuje nie tylko osobom, które niesłusznie odbyły karę, ale również tym, które zostały niewątpliwie niesłusznie zatrzymane. Dotyczy to także sytuacji, w których wobec danej osoby zastosowano środki przymusu, takie jak np. zabezpieczenie majątkowe, a ostatecznie sprawa zakończyła się na jej korzyść poprzez uniewinnienie lub umorzenie postępowania.

Należy podkreślić, że odszkodowanie i zadośćuczynienie nie są przyznawane automatycznie. Konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku do sądu oraz wykazanie, jakie straty zostały poniesione i na czym polegała doznana krzywda. Ustawodawca przewidział przy tym krótki termin na dochodzenie roszczeń, który wynosi sześć miesięcy od dnia prawomocnego uniewinnienia, umorzenia sprawy albo zwolnienia z zatrzymania.

Sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie rozpoznaje sąd okręgowy, a całe postępowanie w tym zakresie jest wolne od opłat sądowych. Osoba dochodząca roszczeń może skorzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego, choć nie jest to obowiązkowe. W praktyce jednak profesjonalne wsparcie bywa pomocne przy prawidłowym określeniu wysokości żądania oraz uzasadnieniu zakresu poniesionej szkody i krzywdy.

Jeżeli osoba uprawniona do dochodzenia odszkodowania zmarła, roszczenie nie wygasa. Może ono zostać przejęte i dochodzone przez jej najbliższych, w szczególności małżonka, dzieci lub rodziców, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zapraszamy do kontaktu:

https://ciesielski-oczachowska.pl/

kontakt@ciesielski-oczachowska.pl

+48 61 85 17 794

Partner

Redaktor TOPrankingi.com

Wróć do strony głównej

Artykuł przygotowany przez partnera zewnętrznego. Redakcja odpowiada wyłącznie za publikację i redakcję techniczną treści.

Sponsorowany